Çalışma makalesi · Sürüyor
Altyapı, Uyum ve Gecikmenin Bedeli
Osman Gültekin ve Muhammad Ahmed Saadan Qasmani
Özet
Yükseköğretimin uluslararasılaşma tarihi doğrusal bir ilerleme öyküsü değildir. Kesintili sıçramaların öyküsüdür: uluslararası akademik ilişkinin kurallarının baştan yazıldığı anların; değişimi erken fark eden kurumların onlarca yıl boyunca büyüyen yapısal üstünlükler kurduğu, geciken kurumlarınsa giderek eskidiği anların. Üniversiteler, mesleği gereği, bilginin ve değişimin dünyadaki uzmanlarıdır. Kurumsal alışkanlıkları gereğiyse onu benimsemekte dünyanın en istikrarlı geç kalanları arasındadır. Uluslararasılaşma yazınının yapılandırılmış bir taramasına ve nitel içerik çözümlemesine dayanan makale, yükseköğretimin uluslararasılaşmasını analitik olarak birbirinden ayrılabilir altı döneme ayırmayı öneriyor: diplomatik dönem (1950'ler–1970'ler); anlaşmalar dönemi (1980'ler–2000); ticarileşme dönemi (1995–2005); sıralamalar dönemi (2004–2015); dijital dönem (2012–2023); ve yapay zekâ dönemi (2024'ten itibaren). Gültekin'in evre temelli sınıflandırmasının kademeli uyum okuması (Gültekin, 2021, 2025), altyapı kuramı (Star & Ruhleder, 1996; Bowker & Star, 1999) ve uluslararasılaşma yazını (Knight, 2004; Kehm & Teichler, 2007) üzerine kurulan makale üç özgün kuramsal katkı sunuyor: i) görünmez eşik — her dönemin belirleyici yetisinin ancak ilk hamle üstünlüğünün penceresi kapandıktan sonra belirleyici sayıldığı gözlemi; ii) kâğıt üzerinde uluslararasılaşma — kurumların her dönemin yetisini inşa etmeden sergileme yönündeki yapısal eğilimi; ve iii) sıçrama yanılsaması — kurumların temel altyapı katmanlarını atlayıp bugünün yetilerine varabileceği yanılgısı. Makale dönemler arası dört örüntü saptıyor: birikimli üstünlük savı, telafisizlik örüntüsü, her yeni dönemin hızlanması ve dönem atlama sorunu. Yapay zekâ döneminin ileriye dönük bir çözümlemesiyle kapanıyor; buna, yapay zekânın yönetim altyapısı yerine akademik metin üretimiyle sınırlanması hâlinde mevcut hiyerarşileri sarsmak yerine pekiştirme riski de dâhil. Altıncı dönem, görünmez eşiği gerçek zamanlı olarak adlandırılan ilk dönemdir. Soru, kurumların o eşik kapanmadan harekete geçip geçmeyeceğidir.
İngilizce aslını gösterin
Resmî olmayan çeviri. Yayımlanan özet İngilizcedir.
Six Eras of Internationalization in Higher Education
Infrastructure, Adaptation, and the Cost of Delay
The history of higher education internationalization is not a story of linear progress. It is a story of discontinuous leaps; moments at which the rules of international academic engagement were fundamentally rewritten, and at which institutions that recognized the shift early built structural advantages that compounded over decades, while those that delayed were rendered progressively obsolete. Universities are, by profession, the world's experts on knowledge and change. They are, by institutional habit, among the world's most consistent late adopters of it. Drawing on a structured review and qualitative content analysis of the internationalization literature, this paper proposes a periodization of higher education internationalization into six analytically distinct eras: the Diplomatic Era (1950s–1970s); the Agreement Era (1980s–2000); the Commercialization Era (1995–2005); the Rankings Era (2004–2015); the Digital Era (2012–2023); and the AI Era (2024 onwards). Building on a staged adaptation reading of Gültekin's phase-based classification (Gültekin, 2021, 2025), infrastructure theory (Star & Ruhleder, 1996; Bowker & Star, 1999), and the internationalization literature (Knight, 2004; Kehm & Teichler, 2007), the paper introduces three original theoretical contributions: i) the Invisible Threshold: the observation that each era's defining capability was only recognized as decisive after the window for first-mover advantage had closed; ii) Paper Internationalization: the structural tendency for institutions to perform each era's capability without building it; and iii) the Leapfrog Illusion: the fallacy that institutions can skip foundational infrastructure layers and arrive at the capabilities of the current era. The paper identifies four cross-era patterns: the compounding advantage thesis, the non-recovery pattern, the acceleration of each successive era, and the era-skipping problem. It concludes with a forward-looking analysis of the AI era; including the risk that AI, if confined to academic output generation rather than management infrastructure, may entrench existing hierarchies rather than disrupt them. Era 6 is the first era whose Invisible Threshold has been named in real time. The question is whether institutions will act on it before it closes.
Anahtar kelimeler
- yükseköğretimin uluslararasılaşması
- dönemlendirme
- yapay zekâ dönemi
- uluslararası siyaset
- kâğıt üzerinde uluslararasılaşma
- sıçrama yanılsaması
- görünmez eşik
Kısıtlı